Achter de deuren van de intergemeentelijke archiefdienst van Vleteren en Poperinge bruist het van leven. Want archiveren is hier meer dan bewaren. Archivaris Tijs Goethals vat het treffend samen:
“Onze werking is bijzonder veelzijdig. Als archivaris combineer ik alle klassieke archieftaken, van selectie en inventarisatie, met publiekswerking en digitale ontsluiting.”
Je wist het misschien nog niet: dit archief is een voorbeeld op vlak van publieksontvangst en educatie. Van nieuwsgierige bezoekers tot enthousiaste scholieren: jong en oud is er méér dan welkom.
Sinds 2007 bundelen Vleteren en Poperinge de krachten voor hun archiefwerking. Wat begon als één van de eerste intergemeentelijke samenwerkingen in Vlaanderen, groeide tien jaar later uit tot een erkende archiefinstelling met een stevige maatschappelijke verankering. Vanuit twee locaties zorgt de dienst voor het volledige archiefbeheer van beide gemeenten.
Wat deze werking bijzonder maakt, is de gedeelde betrokkenheid. Een netwerk van maar liefst veertig vrijwilligers zet zich mee in voor de beeldbank en het archief. Ze helpen bij het verzamelen, beschrijven én ontsluiten van het materiaal. Samen bewaren, maar ook samen beleven: dat is de filosofie.
Sommige documenten in het archief vallen op, niet per se door hun ouderdom of zeldzaamheid, soms zijn het de verhalen die beklijven. (1) Neem bijvoorbeeld een reeks 19e-eeuwse processen-verbaal uit de politiearchieven van Reningelst. Wat je daar leest, zijn geen droge registraties, maar humoristische politieverslagen van lokale voorvallen en kleurrijke anekdotes over het dorpsleven. Vaak lachwekkend, soms op het randje van het absurde, steeds verrassend. De burgemeester fungeerde er toen als politieambtenaar én notulist van dienst.
(2) En dan is er het dagboek van Gratien Vervot, een pruikenmaker uit Steenvoorde (nu Noord-Frankrijk). Tussen het einde van de 18e en het begin van de 19e eeuw pende hij zijn leven neer op meer dan 500 pagina’s. Zijn egodocument biedt een fascinerende inkijk in het dagelijks leven van toen. Ze bevatten niet alleen persoonlijke bespiegelingen, maar ook interessante ‘huis-tuin-en-keuken’-weetjes die de sociale en economische context van de periode belichten. Een bijzonder aspect van zijn geschriften is de vermelding van een omzettingstabel van maten en gewichten uit Poperinge en de omliggende steden en gemeenten, wat wijst op de intense handelsrelaties in deze grensstreek. Het dagboek ademt vakmanschap, verbondenheid én het alledaagse van een tijd die lang vervlogen lijkt.
Beide stukken bieden niet alleen inzicht in de dagelijkse gang van zaken binnen de gemeenschap, maar dient ook als een luchtige en toegankelijke introductie tot het archiefmateriaal. Het gebruik van dergelijke documenten helpt om het ijs te breken tijdens educatieve sessies en maakt het archiefmateriaal levendig en relevant voor scholieren.
Processen-verbaal Reningelst - © Stadsarchief Poperinge
Dagboek Gratien Vervot Detail - © Stadsarchief Poperinge
Dagboek Gratien Vervot Tekening Steenvoorde - © Stadsarchief Poperinge
Dagboek Gratien Vervot Weetjes - © Stadsarchief Poperinge
De processen-verbaal van Reningelst kwamen in 1977 bij de fusie in handen van Poperinge. Het dagboek van Vervot werd geschonken door een van zijn nazaten. Beide stukken worden bewaard in een gespecialiseerd depot, waar duurzame bewaring én raadpleegbaarheid hand in hand gaan. Zo werd het dagboek van de pruikenmaker inmiddels gedigitaliseerd, maar blijft het originele exemplaar het uitgangspunt bij publieke consultatie. Want niets evenaart het gevoel van écht papier, een handschrift dat je bijna hoort spreken.
De processen-verbaal maken deel uit van het veertig strekkende meter tellende gemeentearchief van Reningelst. Het dagboek van Vervot is dan weer een uniek solostuk, maar wel één dat nieuwe generaties blijft inspireren.
Een niet te onderschatten pijler van de intergemeentelijke archiefdienst is haar sterke educatieve werking. Met een indrukwekkend aantal samenwerkingen met scholen en een goedgevulde kalender aan initiatieven, bewijst de dienst hoe archieven tot leven kunnen komen in de klas.
Het zijn collecties zoals het archief van Vervot die daarbij als leermateriaal kunnen dienen. Leerlingen uit het lager en secundair onderwijs krijgen er de kans om oude handschriften te ontcijferen, Latijnse passages uit parochieregisters te ontrafelen en wagen zich aan een educatieve escaperoom waarin ze historische codes moeten kraken. Deze speelse én inhoudelijk krachtige aanpak maakt geschiedenis tastbaar, dichtbij, en bovenal relevant.
En dat loont. Door jongeren rechtstreeks te laten werken met authentieke bronnen, leren ze dat geschiedenis meer is dan droge jaartallen. De activiteiten zijn op maat gemaakt om archieven toegankelijk en aantrekkelijk te maken, niet alleen voor jongeren maar ook voor het brede publiek en mensen zonder erfgoedachtergrond.
In Poperinge zetten ze bovendien in op samenwerking met leerkrachten. Ze betrekken hen actief bij het opstellen van de educatieve programma’s, die ze kosteloos aanbieden. De archiefdienst werkt op vandaag vooral samen met leerkrachten Nederlands, lager onderwijs en opleidingen in het secretariaatswerk. Maar de ambitie reikt verder: ook leerkrachten geschiedenis en Latijn worden als waardevolle partners gezien, gezien de rijke inhoudelijke relevantie van de collectie. Bij deze een warme oproep…
Dagboek Gratien Vervot Archiefquiz - © Stadsarchief Poperinge
Leerlingen krijgen een rondleiding op maat in het archief - © Stadsarchief Poperinge
De toekomst van het archief ligt niet in gesloten dozen, maar in verhalen die naar buiten worden gebracht. Via sociale media, bijvoorbeeld op Facebook, worden fragmenten uit het dagboek van Vervot gedeeld met het brede publiek. Eén ding is duidelijk: het intergemeentelijk archief Vleteren en Poperinge leeft. In elke klas die op bezoek komt. In elke vrijwilliger die mee bouwt aan de beeldbank en de archiefwerking. In elk document dat verwondert, ontroert of een glimlach oproept tijdens de zovele rondleidingen.
---
Dit artikel is mede tot stand gekomen dankzij archivaris Tijs Goethals van het intergemeentelijk archief Vleteren en Poperinge, waarvoor onze oprechte dank.
Achter de grote verhalen van de Tweede Wereldoorlog schuilen de kleine, vaak vergeten oorlogen van gewone mensen, hun angsten, hun hoop, hun woorden. Met de tentoonstelling ‘Hun Kleine Oorlog. Oorlogsliteratuur in de collectie van Liberas (1944–1947)’ laat Liberas je kennismaken met die persoonlijke geschiedenissen.
Al meer dan een eeuw verbindt de kunsttaal Esperanto mensen over de hele wereld. In Diest wordt dit unieke erfgoed gekoesterd in het Internationaal Esperanto-Archief (IEspA): een rijk archief met honderden meters aan boeken, brieven, affiches en verhalen. Ontdek in dit artikel hoe twee gepassioneerde verzamelaars uitgroeiden tot hoeders van een wereldtaal, en hoe hun werk vandaag een vaste thuis heeft gekregen.
Heb jij je je ooit afgevraagd welke historisch waardevolle objecten en documenten verborgen liggen in de Kempen? Dankzij het project ‘Kempencollectie in Kaart’ weten we nu een pak meer over al dat erfgoed dat jarenlang onder de radar bleef.
